KAPIJE I VRATA U STAROM JEZGRU ZEMUNA
11. mart 2026.
Izložba fotografija ”Kapije i vrata u starom jezgru Zemuna -18, 19. i početak 20. veka” biće otvorena u subotu, 14. marta u 12 sati u ajnfortu i tremu kuće u Glavnoj ulici broj 18 u Zemunu.
Na izložbi će biti prikazano 155 fotografija kapija i vrata iz 35 ulica ovog dela Zemuna.
Autorke izložbe su učenice Osnovne škole ”Majka Jugovića” Dunja i Darija Marinković sa bakom Anđelkom Bogdanov.
Ulazne kapije i vrata oduvek su predstavljale zaštitnu granicu između sigurnosti doma i porodice i spoljašnjeg okruženja. Ovi ulazi u porodični dom nemaju samo bezbednosni značaj, već predstavljaju i statusni simbol vlasnika.
Najobimnija urbanizacija Starog jezgra Zemuna počela je 1900. godine, kada je doneta Uredba o planskom uređenju i formiranja gradskog naselja, u to vreme pograničnog utvrđenja.
Stariji niski objekti su rušeni i zidane su višespratnice u stilu neoklasicizma i secesije.
Mnoge ulice su do danas ostale iste, kao što su Glavna, Gospodska, Avijatičarski trg, Akademska, Nemanjina, Dubrovačka, Karamatina, Dr. Petra Markovića, Masarikov i Magistarski trg, Bežanijska…
Najstarije kapije kuća iz 18. veka su u Gospodskoj ulici broj 6, zgradi vlasnika Antona Laknera koja je sazidana 1792. godine, a poznata je po latiničnom natpisu iznad ulazne kapije. U istoj ulici u broju 14, je kuća sa lepom kapijom koju je sagradio grčki trgovac Dima krajem 18. veka, a 1801. godine je rekonstruisana za porodicu Marković.
Kuća grčkog trgovca Gina Vulka koja se nalazi u Glavnoj ulici broj 18, sagrađena je krajem 18. veka. Poznata je po tome što je u njoj u oktobru 1817. godine boravio Austrijski car Franc i carica Katarina Karolina Augusta, beogradski vezir Maršali Ali Paša i knez Miloš Obrenović.
Iz ovog doba je i najpoznatija zemunska kuća i kapija Karamatina kuća u istoimenoj ulici sagrađena je za trgovca Kuzmana Jovanovića 1763. godine, a prodata Dimitriju Karamati 1779. godine. U ovoj zgradi je boravio 1789. godine car Josif II i budući prestolonaslednik Franjo II kao i feldmaršali Laci i Laudon.
Iz ovog veka je i zgrada i kapija Carinarnice, koja je sagrađena 1781. godine i nalazi se u Zmaj Jovinoj ulici broj 26.
S početka 19. veka ostala je kuća i lepa kapija Afrodite Bialo koja se nalazi u Glavnoj ulici broj 45.
Jedinstvana zgrada i ulazna kapija u neogotskom stilu bogate i ugledne porodice Spirta sazidana je 1855. godine i sada je Zavičajni muzej Zemuna.
Pomenutom Uredbom o Urbanističkom uređenju Zemuna počela je masovna gradnja u tada popularnom secesionističkom stilu.
Znameniti, i drugi građani gradili su svoje kuće u tom modernom stilu pod snažnim uticajem poznatih austrougarskih arhitekata. Arhitekte su posebnu pažnju posvetili i ulaznim kapijama i vratima, istom stilu kao izgradnja zgrade, a pre svega ekonomskoj moći zahtevu vlasnika.
Ostatke nekadašnje lepote ulaznih kapija i vrata zgrada i kuća u ovom delu varoši sačuvaće 155 fotografija koje su autorke snimile u 35 ulica u Starom jezgru Zemuna. Na žalost, nije poznato ko su bili njihovi graditelji. U projektima nije bilo napomene ko ih je izrađivao. Umetničkih stolarskih i kovačkih radionica u to vreme nije bilo u Zemunu pa se pretpostalja da su ih pravili majstori u Beču ili Pešti, a do Zemuna su stizali Dunavom – brodovima.
