Prosveta

ZEMUNSKE ŠKOLE NEKADA I SADA

O prvim redovnim školama u Zemunu imamo detaljne podatke tek od 1745. godine. Nesumnjivo je da je Zemun i ranije imao svoju školu, ali podaci koji bi svedočili o tom dobu su veoma oskudni. Glasnik učenog društva pominje u Zemunu srpsku školu iz 1720. godine, a kao najstarijeg učitelja izvesnog Tomu, a zatim daskala Maksima oko polovine 18. veka. Pominje se i učitelj Mihajlo Krstić koji je učio pismenosti potonjeg književnika Vićentija Rakića.Godine 1724. mitropolit Mojsije poziva sve Srbe da podižu škole u mestima u kojima žive. Tako, uz mnogo peripetija, Beč je carskim dekretom dopustio da se prva Opšta srpska osnovna škola izgradi tek 1745. godine i to na prostoru pored Nikolajevske crkve. Ipak, ovo nije početak školstva kod Srba, jer arhive Magistrata, Karlovačke mitropolije i Bečkog dvora ukazuju na postojanje i želju srpskog življa u Zemunu da se organizuje redovna nastava za decu.

 

gimnazija

 

Grčka škola je otvorena u Zemunu 1792. godine, ali je kao privatna škola postojala i ranije od četrdesetih godina 18. veka. To je bila jedna od najboljih grčkih škola u ovom delu Evrope, koju su izdašno pomagali grčki trgovci iz Soluna i Beča. Pošto je Grčka škola bila na dobrom glasu,osim grčke dece pohađala su je deca viđenijih Srba. U klupama ove škole sedeli su i Sima Milutinović Sarajlija, Ilija Garašanin, Đorđe Protić.

Jedan akt iz 1821. godine svedoči da u Zemunu deca pohađaju Srpsku školu, zatim Jevrejsku školu, Grčku i Nemačku i da je za školu bilo sposobno ukupno 1.544 dece.

Godine 1830. donet je zaključak da se u Zemunu otvori ženska škola. Deset godina kasnije proradila je i ova škola, prva ženska škola u čitavom Srpstvu. Prva učiteljica bila je Zemunka Katarina Braćevačka, pesnikinja čija je poezija zabeležena u Antologiji srpskog rodoljubivog pesništva iz 1967. godine.

Godine 1871. Zemun je proglašen za slobodan grad. Već na prvoj sednici Gradskog veća ukinut je nemački kao službeni jezik, a za zvanično pismo se uvodi ćirilica.

Podaci s početka 20. veka govore o postojanju devet osnovnih škola i to šest sa nastavnim srpskim jezikom, jedna sa nemačkim i dve sa mađarskim.

Odobrenjem Vrhovne vojne komande 1858. godine osnovana je Niža realna škola, potom 1881. godine Velika realka, a 1895. godine ova škola je prerasla u Realnu gimnaziju. Važno je istaći da je zemunska Realka bila i rasadnik učitelja za banatsko-sremski okrug jer je postojao tečaj za učitelje.

Potrebe života Zemuna su dovele do toga da se 1883. godine pod upravom Realke otvori i Trgovačka škola sa punim nazivom Kraljevska velika realka i s njom udružena Velika trgovačka škola. Od 1910. god. pravo upisa u Trgovačku školu imaju i ženska deca.

Šegrtska škola je otvorena 1887. godine za zanatlije.

Izvodi teksta «Iz kulturne istorije Zemuna»
prof. Stevana Radovanovića,
Zemun 1970.god.

 

 

pdficon_small     SPISAK ŠKOLSKIH USTANOVA NA TERITORIJI OPŠTINE ZEMUN.pdf   44.9 KB